JavaScript must be enabled in order for you to see "WP Copy Data Protect" effect. However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser. To see full result of "WP Copy Data Protector", enable JavaScript by changing your browser options, then try again.

AMP aprezenta mosaun sensura ba VII Governu “FRETILIN konsidera asalta poder”

AMP aprezenta mosaun sensura ba VII Governu “FRETILIN konsidera asalta poder”

Bankada Opozisaun Aliansa Maioria Parlamentar (BOAMP), aprezenta mosaun sensura ba VII Governu, tanba liu tiha ona loron 30, Governu seidauk aprezenta fila fali programa Governu daruak nian ba Parlamentu Nasional (PN), hafoin programa VII Governu dahuluk hetan rejeisaun husi bankada opozisaun iha loron 19 Oubtubru liu ba.

Tuir deklarasaun polítika AMP nian ne’ebé lee husi deputadu Patrocinio Fernandes husi bankada CNRT iha plenária PN, Segunda (20/11) katak, PN hein fulan ida nia laran hodi Governu bele aprezenta fila fali programa Governu, atu hetan apresiasaun iha plenária, maibé Governu aprezenta fali Orsamentu Retifikativu.

 “Bazeia ba análiza husi konteudu Orsamentu Retifikativu, no tuir rejimentu PN maka, deputadu ne’ebé kompostu husi AMP deside katak, la prontu ona atu PN halo diskusaun no aprovasaun ba Orsamentu Retifikativu  2017, tanba to’o ona loron 20 Novembru, Governu seidauk hato’o programa Governu nian ba daruak, maka deputadu sira iha AMP, tuir artigu 108 no 111 konstituisaun RDTL, rejimentu PN artigu 40, hato’o mosaun sensura ba VII Governu konstitusional,” deklara bankada AMP liu husi deklarasaun polítika iha plenária PN.

Patrocinio haktuir, tuir artigu 2 konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor Leste, ko’alia kona ba soberania no konstitusionalidade katak, soberania hela iha povu, ne’ebé ezerse soberania ne’e nu’udar konstituisaun haruka, no alinea rua artigu 2 ne’e mós, Estadu tu’ur iha konstituisaun no lei nia okos.

Nia hatutan, iha eleisaun Jeral foin lalais ne’e, laiha partidu polítiku ida manan ho maioria absoluta. Partidu FRETILIN manan minoria simples ho kadeira 23, CNRT 22 kadeira, PLP kadeira 8, PD 7 no KHUNTO kadeira 5.

Faktus ida ne’e, refleta mensajen klaru ba partidu polítiku no polítiku nain sira atu halo jestaun ba ukun iha tinan lima mai ne’e ho responsabilidade aas.

Nia dehan, povu ezije ba orgaun Estadu sira hanesan Prezidensia Repúblika, Parlamentu Nasional, no tribunal sira, atu ezerse ida-idak nia kna’ar tuir definisaun sira iha konstituisaun RDTL haruka, tanba laiha Partidu polítika ida mak manan eleisaun ho maioria absoluta ho fasil.

Patrocinio Fernandes haktuir, Tribunal Rekursu anunsia rezultadu eleisaun Parlamentar 2017 iha loron 1/8/2017, ne’ebé partidu FRETILIN mak sai hanesan partidu vensedor ho kadeira 23, no partidu CNRT okupa segundu lugar ho kadeira 22.

Ho rezultadu ne’e, partidu mais votadu FRETILIN, halo negosiasaun ho partidu polítiku sira ne’ebé hetan asentu iha Parlamentu Nasional.

“Final husi negosiasaun ne’e, mak dekretu Prezidenti Repúblika, hodi nomeia Mari Alkatiri, hafoin Prezidenti Repúblika simu naran ne’e husi koligasaun partidu rua hanesan, FRETILIN ho PD, Primeiru Ministru ida indijita husi koligasaun minoria, iha loron 13/9 tinan ne’e, no iha loron tuir mai, Prezidenti Repúblika fó pose ba VII Governu konstitusional,” afirma nia.

Aktus ida ne’e konstitusional, maibé nia dehan, la prudente. Terminolojia ida ne’e, reflete mós iha Prezidenti Repúblika nia diskursu ba abertura primeiro ano lejislativa, IV lejislatura iha Parlamentu Nasional, iha loron 15 fulan Setembru tinan ne’e.

Lee hotu :   PM Alkatiri responde kona-ba Ro Haksolok, “Hau nia oan la’os naran Haksolok”

“Diskursu Prezidenti Repúblika, Francisco Guterres Lu-Olo nian iha Parlamentu Nasional hateten katak, estabilidade Governativa depende ba ita  hotu, maibé li-liu depende ba votus konfiansa husi Parlamentu Nasional. Diskursu Prezidenti Repúblika nian ne’e, hatene momos kedas frajilidade VII Governu nian, hanesan  mós ho povu bai-bain,”  katak Patrocinio.

“Bazeia ba sekuensias konstituisional, VII Governu konsege aprova nia programa, hodi submete ba Parlamentu Nasional iha loron 10 Outubru, tinan ne’e, no Parlamentu Nasional halo ajenda tuir rejimentu Parlamentu Nasional nian, hodi debate no apresia hahú husi loron 16 to’o 19 fulan Outubru, ne’ebé ensera ho mosaun de rejeisaun husi bankada Aliansa Maioria Parlamentar,” katak nia.

Patrocinio esplika, aktus konstitusional ne’e, regula iha konstituisaun artigu 109, alinea 1 to’o 3.

Nune’e VII Governu sei sai de’it Governu jestaun, no laiha plenus poderes ka poder masimu. VII Governu sei iha oportunidade atu hato’o programa ba dala rua mai Parlamentu Nasinal, hodi halo hikas apresiasaun, tuir konstituisaun RDTL artigu 112 alinea D, maibé infelismente to’o ohin loron liu ona loron 30, maibé VII Governu seidauk hato’o hikas programa Governu ba Parlamentu Nasional.

Wainhira bankada opozisaun AMP hein hela obrigasaun Governu nian kona ba programa Governu, VII Governu submete fali Orsamentu Retifikativu iha loron 9 Novembru, tinan ne’e.

Maibé bainhira Komisaun C halo diskusaun klean kona ba proposta Orsamentu Retifikativu ida ne’e, bankada opozisaun detekta katak, razaun Governu husu Orsamentu Retifikativu ho karakter urjente ne’e laiha razaun.

Tanba ne’e, deputadu sira iha Komisaun C, deside katak, Orsamentu Retifikativu la priense kritériu urjensia nian, tanba  seidauk iha lei orgánika VII Governu konstitusional hodi deskreve kompozisaun estrutura Governu ne’ebé reflete estrutura orsamental ne’ebé hakerek iha Orsamentu Retifikativu ne’e.

Laiha tabela sira ezekusaun orsamental ba despezas no reseitas nian husi 9 Dezembru ho projesaun detallu tuir kategoria no item to’o ezekusaun loron 31 Dezembru, tinan ne’e, ba fundus hotu no fundu autónomo.

Laiha justifikasaun ba situasaun ezekusaun ne’ebé kiik ba reseitas no despezas, ka adotasaun ne’ebé hotu ona, laiha adotasaun kona ba ativu no pasivu Estadu nian, laiha informasaun kona ba impréstimu ne’ebé Estadu halo ba tinan 2017.

Opozisaun mós haree katak, dokumentu proposta Orsamentu Retifikativu ne’e, laiha levantamentu osan husi fundu minarai iha 2017, no mós informasaun kona ba dezempeñu fundu ne’e nian, durante tinan ne’e nia laran, no laiha sertifikasaun sira ba levantamentu fundu minarai, iha 2017 no informasaun kona ba dezempeñu fundu nian, durante tinan 2017.

“Laiha sertifikasaun validu husi banku sentral kona ba cash flow husi konta tezoru, no konta fundus espesial, fundus infra-estrutura no fundu kapital umanu, laiha informasaun kona ba kumprimentu limite 20% alterasaun ba servisu ne’ebé laiha autonomia administrativa no finanseira, laiha informasaun kona ba presentazen ajusta diretu 10% iha ministériu ida-ida, laiha informasuan detallada ba despezas ne’ebé selu ho rezerva kontijensia hodi dotasaun Governu tomak, laiha indikasaun ba proporsaun finansiamentu husi osan públiku, ne’ebé tama iha fundu konsolidade Timor Leste 2017, no reseita ne’ebé atu simu iha futuru,”dehan nia.

Lee hotu :   Veteranus Gariuai husu kria lei espesial

 Patrocinio afirma, ho realidade ida ne’e, Parlamentu Nasional so bele halo diskusaun ba Orsamentu Retifikativu tuir prosesu normal de’it, no tuir AMP nia hanoin katak, ida ne’e hamosu de’it in-efikasia jurídika, tanba maske PN aprova Orsamentu Retifikativu, maibé Governu sei labele implementa tanba razaun, ano finanseiru tuir lei orsamentu no jestaun finanseiru katak, hahú iha 1 Janeiru, termina ho 31 Dezembru.

Tuir determinasaun ano finanseiru nian, bainhira to’o loron 15 Dezembru, sistema finansial taka ona.

Entretantu, deputadu Mericio Akara, husi bankada PLP, hateten, iha portal tranparensia, orsamentu Jeral Estadu Governu anterior sei iha US$ 20 milloens resin ne’ebé mak seidauk ezekuta.

“Ita mós iha orsamentu fundu kontijensia ho montante US$ 1.3 milloens, no lei fó dalan ba Ministru Finansas atu halo transferensia fundu kontijensia ne’e, bainhira departementu balu iha nesesidade urjenti,” katak Mericio.

Tanba ne’e, Mericio Juvinal, konsidera Orsamentu Retifikativu ne’e, la relevante ho situasaun urjensia ne’ebé mak Governu aprezenta iha Orsamentu Retifikativu ne’e, no opozisaun la koopera atu aprova.

Maske nune’e, Xefi bankada FRETILIN, Francisco Branco, konsidera AMP ne’e illegal nafatin, tanba la tuir kritériu aliansa nian, tanba tuir lei, bainhira atu forma aliansa hanesan ne’e, tenki legaliza liu husi kongresu nasional, maibé realidade partidu tolu ne’e halo de’it konferensia nasional.

“Deklarasaun polítika CNRT nian ida ne’e klaramente mafé polítika, asalta poder no golpe.  Ha’u husu ba lideransa istóriku sira hanesan Xanana Gusmão, Taur Matan Ruak, imi ne’ebé fó instrusaun polítika atu iha pozisaun iha Parlamentu Nasional ne’e, kultura ne’ebé imi hakarak husik Estadu Timor Leste ne’e ba jerasaun foun aban bainrua kaer ba oin ka la’e,” katak Francisco Branco.

Nia hatutan, ida ne’e lider istóriku sira nia responsabilidade atu kura kultura diak, kultura ne’ebé iha dialogu entre partes hotu, la’os kultura atu fahe nasaun ne’e.

Maibé Xefi bankada CNRT, Arão Noe rekoñese katak, Orsamentu Retifikativu ne’e, importante duni, maibé tempu liu tiha ona.

“Problema ne’e ita agora iha tiha ona fim do ano 2017, ne’ebé OJE 2017 nian besik ona nia fim, tuir lolos ita agora preokupa halo Orsamentu Jeral Estadu 2018, para rezolve situasaun Estadu nian tomak, la’os hodi selu dívidas de’it,” dehan Arão Noe.

Lee hotu :   Marsa ba Paz, Povu Baucau promete lakohi tan “ahi suar”

Nia hatutan, dívidas ne’ebé iha bele inklui iha Orsamentu Jeral Estadu 2018, tanba agora hela fulan ida de’it ona.

“Ami preokupa mak ida ne’e, depois orsamentu duo desimu iha fulan Janeiru to’o Fevereiru, depois ba oin Estadu ida ne’e atu moris ho saida? tanba orsamentu 2018 nian laiha, no Governu mós seidauk aprezenta nia programa mai fali. Tanba ne’e mak prazu ba Governu atu aprezenta programa mai ne’e liu ona, ita tenki la’o tuir konstituisaun, ita fó fali kompetensia ba Prezidenti Repúblika atu halo desizaun saida de’it, ita hotu submete,” katak Arão Noe.

Nia afirma, bankada opozisaun aprezenta mosaun sensura ne’e, bazeia ba konstituisaun RDTL artigu 111.

“Se deputadu balu senti katak, ida ne’e lalos, ita iha Tribunal supremu atu halo interpretasaun ba mosaun ne’ebé ami halo ne’e bazeia ba lei ka la’e. ita labele husik hela Estadu ne’e nune’e hela de’it, ita iha fulan hat nia laran la’o hanesan ne’e nafatin, ami senti preokupa, maibé la’os ho objetivu atu asaltu poder, tanba poder ne’e tuir konstituisaun, Prezidenti Repúblika nian,” dehan Arão Noe.

Nune’e mós Xefi bankada PD, Maria Teresa lamenta katak, reprezenta povu sempre preokupa kona ba povu nia moris, maibé Governu aprezenta Orsamentu Retifikativu hodi responde, opozisaun vota kontra.

“Ita dehan retifikativu ne’e importante, maibé dehan fali katak, la urjensia, husu fali mak Orsamentu Jeral Estadu. Tanba ne’e ha’u dehan, opozisaun la konsistente ho sira nia estratejia polítika,”katak Maria Teresa.

 Alende ne’e, Ministru Prezidensia Konsellu Ministrus, Adriano do Nacimento, ne’ebé reprezenta Governu esplika, Orsamentu Retifikativu ne’e, atu selu dívidas sira husi Governu anterior nian.

“Orsamentu Retifikativu ne’e, balu ita atu selu emprezariu sira ne’ebé to’o agora Governu seidauk halo pagamentu, no balu ita atu uza hodi haree ema moras sira, tanba to’o agora hospital sira iha rai liur rejeita ita-nia pasiente sira, tanba de’it ita seidauk selu,”katak Adriano.

Nia fó ezemplu katak, kompañia Waskita Karya ne’ebé halo Aeroportu Suai, to’o agora Aeroportu ne’e utiliza ona, maibé Governu seidauk selu, no Governu sei selu dobru tanba multa.

Ho nune’e, Prezidenti Parlamentu Nasional, Aniceto Guterres, hatete, atu parte rua senti diak hotu ho mosaun sensura ne’ebé opozisaun hatama ba meja PN bele iha dalan hodi ba Tribunal atu bele haree.

Konstituisaun RDTL artigu 111 kona ba mosaun sensura nian haktuir katak; Ho inisiativa baluk-haat ida ¼ deputadu ne’ebé sei hala’o hela knaar, Parlamentu Nasionál bele halo votu sensura ida ba Governu, kona-ba nia programa eh buat seluk ne’ebé relevante ba interese nasionál; Mosaun sensura la hetan apoiu karik, sira-ne’ebé asina mosaun ne’e labele aprezenta fali mosaun seluk, iha sesaun ne’ebé la’o daudaun.cos

Add to Comments Here!!!!

error: Content is protected.
Secured By miniOrange
You might also like:
Feto iha Kareira Ep.04 hamutuk ho Dinorah Granadeiro

JORNAL NACIONAL GMNTV Loron-19 Fulan-Novembru Tinan-2017

NOTÍCIAS NACIONAL MEIO-DIA Loron-19 Fulan-Novembru Tinan-2017

Close