JavaScript must be enabled in order for you to see "WP Copy Data Protect" effect. However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser. To see full result of "WP Copy Data Protector", enable JavaScript by changing your browser options, then try again.

AMP ezije ajenda urjenti mosaun sensura ba plenária ■Aniceto Guterres: Sei deside tempu

AMP ezije ajenda urjenti mosaun sensura ba plenária ■Aniceto Guterres: Sei deside tempu

Lider bankada opozisaun Aliansa Maioria Parlamentar (AMP) sira, Kuarta (22/11), hasoru malu ho Prezidenti Parlamentu Nasional (PPN), Aniceto Guterres,  hodi ezije atu PPN ajenda urjensia ba plenária mosaun sensura ne’ebé bankada opozisaun CNRT, PLP, KHUNTO aprezenta hasoru VII Governu minoritáriu.

“Ami hasoru malu ho Prezidenti PN hodi aselera lalais ajenda ba debate mosaun sensura ho urjensia, ne’ebé AMP aprezenta relasiona ho aprezentasaun programa daruak nian ne’ebé tarde,” haktuir Prezidenti bankada CNRT, Arão Noe Amaral, ba jornalista hafoin entrega karta ba PPN iha PN Kuarta (22/11/2017).

“Ami husu atu halo diskusaun ho karakter urjensia tuir artgu 56 rejimentu nian, tanba kuandu pedidu karakter urjensia dentru loron 7, hahú husi reuniaun husi líder bankada, tanba ne’e la’os ona opsaun hodi negosia, maibe obrigatoriu, ami-nia justifikasaun mosaun ne’e klaru,”hateten Arão.

Líder bankada CNRT ne’e afirma, mosaun ne’ebé AMP aprezenta, tuir legalidade artigu 111 no 112  Konstituisaun RDTL nian.

“Ami hatene katak mosaun ne’ebé apresenta iha legalidade tuir konstituisaun, ho artigu ne’ebé iha ligasaun 111, 112, 108 konstituisaun nian, inklui rejimentu mós iha oinsa halo mosaun. Mosaun sensura ne’e la’os opsaun ida ka buat foun ida, tanba uluk iha tinan 2009 bankada FRETILIN aprezenta ona ba Governu, tanba ne’e normal iha nasaun demokrátiku sira,”esplika Arão.

Entretantu Deputadu Natalino dos Santos, mós lia tun tan katak, lider bankada sira hasoru malu ona ho Prezidenti Parlamentu Nasional hodi ko’alia kona ba mosaun sensura ne’ebé mak opozisaun aprezenta ba Governu.

“Lider bankada sira ba ezije Prezidenti Parlamentu Nasional atu halo reuniaun lider banakada para halo ajendamentu ba mosaun sensura, tanba ida ne’e importante tebes atu haree no trata lalais asuntu ne’e,” dehan Natalino dos Santos.

Nia haktuir, ezijensia lider bankada husi opozisaun sira nian, husu atu Prezidenti PN halo ajendamentu lalais mosaun sensura ne’e ba plenária, atu bele fó desizaun serteza ruma ba Estadu Timor Leste.

Lee hotu :   FRETILIN husu Timor GAP aprezenta planu negósiu GS

Natalino dehan, mosaun sensura ne’e, aktus deliberativu ida opozisaun nian. Tanba ne’e, tenki lori ba plenária ona atu deside, tanba plenária mak soberanu.

“Kuandu to’o iha plenária mak maioria la aseita ho proposta ne’e, entaun sumba, maibé kuandu maioria aseita mosaun sensura ne’e, entaun konsidera desizaun ne’e, definitivu no demokrátiku,” katak Natalino.

Xefi bankada FRETILIN, Francisco Branco, rekoñese katak, lider Xefi bankada sira hasoru malu duni ho Prezidenti Parlamentu Nasional, maibé la’os ko’alia kona ba mosaun sensura.

“Ita tenki respeita malu ba, polítika tenki iha étika no moral, iha polítika mós iha étika,” relata Branco.

Aniceto Guterres: Sei desidi tempu

Nune’e mós, Parlamentu Nasional (PN) no VII Governu sei desidi tempu hodi halo diskusaun ba mosaun sensura ne’ebé partidu opozisaun Congresso Nacional de Reconstrução de Timor (CNRT), Partidu Libertasaun Popular (PLP) no Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan (KHUNTO) halo ba VII Governu minoritáriu.

“Kona-bá Orsamentu Retifikativu (OR) ne’e prosesu la’o hela ho hanoin ida sei iha tempu razuavel bele hetan ona aprovasaun husi PN, maibé mosaun sensura ninian ne’e tanba liga ho Governu, hanesan tuir konstituisaun ne’e implika demisaun ba Governu nian, entaun atu diskuti mosaun sensura PN sei halo konsertasaun tempu ida ho Governu bainhira maka atu diskuti,” Prezidenti Parlamentu Nasional (PPN), Aniceto Guterres ba jornalista sira hafoin remata enkontru ho Prezidenti Repúblika (PR), iha Palasiu Prezidensial, Bairo Píte, Díli, Kuarta (22-11-2017).

Nia esplika, loos duni mosaun sensura ne’e direitu deputadu nian ne’ebé konstituisaun prevé, nune’e dezde deputadu aprezenta, klaru katak tenki hetan diskusaun, agora tempu atu halo diskusaun ne’e maka presiza konserta uluk ho Governu.

Lee hotu :   AMP INDIJITA TAUR MATAN RUAK BA PM 22 JUÑU SIMU POSSE

“Tanba diskusaun mosaun sensura ne’e hakarak ka lakohi tenki ho prezensa Primeiru Ministru no Governu, tanba ne’e maka tenki konserta tempu, ohin (22/11) ka aban (23) maka ha’u sei haruka ofisialmente mosaun sensura ne’e ba Governu,” dehan Aniceto Guterres.

Nia akresenta katak, deputadu ida-idak iha direitu aprezenta rekursu, tanba ne’e hanesan PPN sei haree ajendamentu, tanba Sesta (24/11) sei iha konferensia lider bankadas extraordinariu ida, atu haree kona-bá ajendamentu ba rekursu ne’ebé aprezenta.

“Depois de rona konferensia entre lider bankadas ne’e maka ha’u sei hola desizaun,” haktuir PPN ne’e.

Iha enkontru entre PPN no PR kada loron 15 ne’e koalia kona-bá funsionamentu no situasaun PN ninian, foka mós OR ne’ebé iha hela prosesu ho mosaun sensura hasoru Governu, ne’ebé husi bankada parlamentar opozisaun aprezenta foin lalais ne’e.

Nia afirma, Kinta ohin sei haruka ofisialmente dokumentu mosaun sensura ba VII Governu.

Mosaun sensura ne’ebé bankada opozisaun Aliansa Maioria Parlamentar aprezenta hasoru VII Governu, ho razaun tamba prazu loron 30 to’o tiha ona atu Governu aprezenta programa ba daruak nian hafoin programa Governu dahuluk hetan rejeisaun, maibe VII Governu ho estatutu minoritáriu ne’ebé lidera husi Primeiru Ministru Mari Alkatiri, la aprezenta.

Mosaun sensura ne’e mós prevé iha konstituisaun RDTL artigu 111 ne’ebé haktuir katak; Ho inisiativa baluk-haat ida ¼ deputadu ne’ebé sei hala’o hela knaar, Parlamentu Nasionál bele halo votu sensura ida ba Governu, kona-ba nia programa eh buat seluk ne’ebé relevante ba interese nasionál; Mosaun sensura la hetan apoiu karik, sira-ne’ebé asina mosaun ne’e labele aprezenta fali mosaun seluk, iha sesaun ne’ebé la’o daudaun.

Lee hotu :   CNE halo edukasaun sivíka iha Universidade UNITÁL

Enkuantu iha Konstituisaun RDTL (KRDTL) artigu 111 mosaun sensura nian iha númeru ida hateten, ho inisiativa baluk ida haat ¼  deputadu ne’ebé sei hala’o hela knaar, Parlamentu Nasionál bele halo votu sensura ida ba Governu, kona-ba nia programa eh buat seluk ne’ebé relevante ba interese nasionál.

Iha númeru daruak nian mós hatete, Mosaun sensura la hetan apoiu karik, sira-ne’ebé asina mosaun ne’e labele aprezenta fali mosaun seluk, iha sesaun ne’ebé la’o daudaun.

Nune’e haree fali ba artigu 112 KRDTL haktuir kona-ba demisaun Governu nian iha númeru ida hatete, Governu nia knaar remata, wainhira: a) Hahú lejizlasaun foun; b) Wainhira Prezidente-Repúblika simu pedidu demisaun hosi Primeiru-Ministru; c) Wainhira Primeiru-Ministru mate ka hetan susar ba nia isin lolon; d) Parlamentu Nasionál la simu programa Governu nian dala-rua tuituir malu; e) Parlamentu Nasionál la simu aprovasaun ba votu konfiansa; f) Aprovasaun mosaun sensura nian hosi maioria absoluta tomak deputadu ne’ebé sei hala’o knaar nu’udar efetivu; 2. Prezidente-Repúblika sei bele hatán ba Parlamentu Nasionál wainhira tuir kazu sira ne’ebé fó-sai iha númeru uluk no wainhira hatudu katak tenke kaer metin instituisaun demokrátiku sira-nia lala’ok, bainhira rona tiha ona Konsellu-Estadu.

Entretantu iha artigu 108 KRDTL kona ba Governu nian Programa, haktuir iha númeru ida (1) katak, Wainhira Governu nomiadu ona, nia sei halo nia programa hodi hatudu nia objetivu no knaar oioin ne’ebé nia hakarak hala’o, medida ne’ebé atu uza no orientasaun polítika prinsipal sira-ne’ebé nia hakarak tuir iha domíniu atividade governu nian. Númeru rua (2), Primeiru-Ministru hato’o programa governu nian ne’ebé Konsellu-Ministru aprova tiha ona ba Parlamentu Nasionál atu apresia iha prazu la liu loron tolunulu, sura husi loron ne’ebé Governu hahú nia funsaun.say/cos/ves

Add to Comments Here!!!!

error: Content is protected.
Secured By miniOrange
You might also like:
JORNAL NACIONAL GMNTV Loron-22 Fulan-Novembru Tinan-2017

NOTÍCIAS NACIONAL MEIO-DIA Loron-22 Fulan-Novembru Tinan-2017

Xanana halo deklarasaun iha rai liur, PM Alkatiri: “Ha’u lakohi responde”

Primeiru Ministru (PM) nudar mos Sekretariu...

Close