JavaScript must be enabled in order for you to see "WP Copy Data Protect" effect. However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser. To see full result of "WP Copy Data Protector", enable JavaScript by changing your browser options, then try again.

FRETILIN sei aprezenta relatóriu KIP ba MP

FRETILIN sei aprezenta relatóriu KIP ba MP

Bankada Opozisaun FRETILIN, sei kontinua rekolla dadus hodi aprezenta relatóriu Komisaun Inkéritu Parlamentar (KIP) ba Ministériu Públiku (MP) hodi prosesa tuir justisa, tanba konsidera deputadu sira bankada Aliansa Maioria Parlamentar (AMP), boikota relatóriu KIP hodi salva pessoal balun iha projetu 143 ne’e.

“Bankada Fretilin sei uza nia maneiras própria hodi halibur faktus hotu no informasaun hotu, kona-ba projetu 143 hodi aprezenta keixa ba Ministériu Públiku, atu halo investigasaun kriminal. Ami ezije apresiasaun ba relatóriu husi Komisaun Inkéritu ida ne’e nian, atu nune’e informasaun sira ne’ebé halibur bele sai ba públiku no inísia prosesu ba responsabilizasaun finanseira ho criminal, hasoru sé de’it mak iha investigasaun ne’e identifikadu. Ami mós ezije ba relatóriu ida ne’e, no mós informasaun ne’ebé nia iha, atu enkamiña hotu ba Ministériu Públiku, hodi nune’e bele inísia investigasaun ida mais profunda ho baze iha lei sira ne’ebé vigora iha ita-nia Repúblika Demokrátika de Timor-Leste. FRETILIN sei kontinua dezempeña ami nia funsaun nu’udár partidu opozisaun ida forte no responsavel, hodi tau matan nafatin ba dezempeñu Governu nian ho konviksaun bo’ot liu tan, atu nafatin hamriik hodi defende interese povu no nasaun RDTL nian”, deklara Xefi bankada Fretilin, deputadu Aniceito Guterres iha plenária PN,  Segunda (13/05/2019).

Bankada FRETILIN mós konsidera, deputadu sira AMP tenta atu proteje aktus ilísitu balun ne’ebé iha projetu 143 ne’e.

“Saida mak Prezidente Parlamentu Nasionál halo dadaun, hanesan loos ho saida mak akontese iha tinan 2012, ho Relatóriu Komisaun Inkéritu kona-ba sosa fós. Relatóriu ne’e rasik la lori to’o apresiasaun, nune’e laiha ema ida mak asume responsabilidade kona-ba kazu fós nian.

Ohin, ita sai sasin ba hahalok ida ne’e, dala ida tan relasiona ho projetu 143 ne’ebé ajudikadu diretamente iha 2017, prosesu ne’ebé mai ho indikasaun katak, la kumpri regra ho prosesu aprovizionamentu. Ajudikasaun sira ne’e halo ho povu nia osan, ita seidauk iha informasaun se osan sira ne’e, ho valór liu USD340 miloins, produs rezultadu pozitivu no benefísiu ba povu nia bem estar ka la’e.  Osan ne’ebé involve iha prosesu ida ne’e, USD340 milloens,  ne’e osan ne’ebé bo’ot. Estrada husi Díli ba Manatuto, ne’ebé ita deve ema nia osan hodi halo, kusta USD40 milloens. Prosesu ajudikasaun ne’ebé Komisaun ida ne’e tenta apura involve osan ne’ebé bele halo estrada hanesan Díli ba Manatuto dala 8. Ne’e duni, relatóriu Komisaun Inkéritu ida ne’e, bele ajuda klarifika buat barak mai ita, ba povu tomak, kona-ba prosesu ajudikasaun ne’e. Ida ne’e duni mak deputadu sira husi bankada Governu nian sempre tenta atu boikota no trava ninia apresiasaun. Deskulpas ka alasan sira ne’ebé Ita-boot sira sempre fó, dehan laiha leitura prévia ba relatóriu ida ne’e husi deputadu AMP sira la serve hanesan justifikasaun ba boikota, ne’ebé ita-bo’ot sira tenta halo”, lamenta FRETILIN.

Lee hotu :   LERE HUSU CNRT LABELE FÓ PRESAUN BA PR "BANKADA FRETILIN KONSIDERA PROVOKASAUN"

Bankada opozisaun ne’e mós nota katak, tentativa oi-oin ne’ebé deputadu sira AMP halo, hodi aprezenta asuntu sira laiha relevánsia iha debate, hodi nune’e kria distrasaun. Buat sira ne’e hotu hanesan tentativa oioin atu halo boikote no distrasaun, hodi halo bankada opozisaun fRETILIN  deskonfia katak, informasaun sira iha relatóriu ne’e nia laran bele reforsa suspeita kona-ba mal jestaun no violasoens kontra lei aprovizionamentu, ne’ebé vigora.

FRETILIN mós konsidera bankada apoia Governu laiha interese atu hadi’a sistema boa governasaun, maibé sira hakarak kaer metin sistema ne’ebé benefísia de’it grupu ki’ik-oan sira.

Aniceto afirma, AMP kontra  komisaun inkéritu ne’e, hahú kedas iha momentu deputadu sira husi FRETILIN no PD halo rekerimentu atu forma komisaun refere.

“Momentu ne’ebá kedas, ami hasoru tentativa inisial balun husi meza Parlamentu atu boikota formasaun komisaun inkeritu ne’e, ikus mai konsege forma duni Komisaun Inkeritu, maibé tentativa boikota sira husi meja Parlamentu no deputadu Bankada Governu sei kontinua nafatin to’o ohin loron. Bankada FRETILIN haree ba Meza PN nia desizaun atu la ajenda apresiasaun ba relatóriu ne’e, nu’udár tentativa atu taka falla balun, ne’ebé karik indentifikadu iha relatóriu ne’e, falla sira ne’ebé envolve Estadu no povu nia osan”, relata eis Prezidente Parlamentu Nasional ne’e.

Aniceto afirma, FRETILIN mós konsdira, Prezidente Parlamentu Nasional, Arão Noe Amaral nia justifikasaun hodi la ajenda relatóriu KIP nian, hanesan tentiva hodi taka fallas.

 “Ami rona ona Prezidente nia justifikasaun balu, ne’ebé dehan katak, Komisaun mak la jere tempu ho di’ak.  Komisaun iha akta kompleta husi reuniaun Komisaun nian ne’ebé hatudu katak, justifikasaun ida ne’e laiha baze iha faktu. Relatóriu final komisaun nian kompleta ona antes no membru komisaun sira hotu iha loron lima (5), atu lee no fó sira-nia komentáriu, no iha loron ikus ne’e aprovadu iha Komisaun, maske deputadu sira husi AMP la marka prezensa, sein justifikasaun ba sira-nia auzénsia”, relata Aniceto.

Lee hotu :   FDD sei vota kontra programa AMP nebe la benefisia povu

Nia hatutan, hafoin halo aprovasaun iha Komisaun maske deputadu sira la kompletu, depois entrega ba PPN, tuir rejimentu haruka.

“Prezidente nia hahalok ne’e halo ami, no mós povu tomak ne’ebé akompaña prosesu ida ne’e, kestiona ita-bo’ot nia motivu loloos. Ita bo’ot hakarak subar informasaun hodi proteje ema balun?, Ida ne’e in-admissivel iha Estadu Direitu Demokrátiku ida ne’e. Informasaun ne’ebé konsege rekolla, tenki hetan apresiasaun hodi bele identifika, se mak tenki asumi responsabilidade finanseira kriminal”, tenik Aniceito Guterres.

Hatan ba deklarasaun polítika husi bankada FRETILIN ne’e, Xefi bankada CNRT, Duarte Nunes hateten, pagamentu ba projetu 143 sei la depende ba relatóriu KIP nian, ne’eduni KIP la susesu mós sei la iha impaktu ruma.

“ KIP nia relatóriu ne’e laiha ligasaun ho pagamentu no ezekusaun projetus,  ema servisu iha kontratu, Governu iha obrigasaun selu, laiha relasaun ho ida ne’e, sei ministru la selu, ministru mak tenki esforsu para selu, ne’e ema nia direitu, tanba ne’e ita tenki klaru situasaun ne’e. Relatóriu laiha ema la selu ne’e laiha, ema ida nia direitu iha ne’e mak buka para oinsa Governu selu nia, ida ne’e mak loos”, afirma Duarte Nunes.

Tuir Duarte Nunes, sistema kontrolu iha TL ne’e barak tebes, ida mak inkéritu parlamentar ne’e, Tribunal das kontas, no inspesoens barak iha ministériu sira, hodi kontribui atu kontrolu osan Estadu nian.

Tanba ne’e, Duarte Nunes dehan, relatóriu KIP nian kuandu laiha mós, laiha problema ba rai ida ne’e, tanba sei iha kâmara de kontas, hodi tinan-tinan halo relatóri.

“Karik ita bo’ot sira lafiar kâmara de kontas?, kâmara kontas halo nia relatóriu, no ohin loron ita sei dikute bebeik $246 milloens ne’ebé mak laiha justifikasaun ne’e, ne’e ita haluhan tiha?, ida be ita foin deskonfia ne’e mak lor-loron diskute, lahatene intensaun saída, relatóriu la aprova maibé obriga atu mai iha plenária, ne’e soe rai rahun de’it, sei ita hotu hakarak relatóriu ne’e tau iha ne’e, buka dalan to’ok, karik iha evidénsia ruma, lalika hein relatóriu ne’e, ba direitamente tribunal de’it, tribunal nakloke hela, ida telfone de’it ba MP mós sei prosesa, nusa mak lalori relatóriu ba iha ne’ebá de’it”, katak Duarte.

Lee hotu :   Autoridade lokal iha dever mobiliza povu ba vota  votus nulus 11.000 iha 2017 tenke redus

Relasiona ho asuntu hirak ne’e, Ministru Reforma Lejislativa Asuntu Parlamentares (MRLAP), Fidelis Leite Magalhães afirma, Primeiru Ministru hamutuk ho ministériu obras públiku inklui parte relevante sira seluk, esforsu hela hodi solusiona situasaun hirak ne’e, nune’e pagamentu ba klasifikasaun hotu tenki la’o.

“Primeiru Ministru rasik bolu tiha ona KAFI, no ministériu relevante sira hotu, atu haree no define di’ak liu ba projetu 143 ne’e, iha ne’eba klasifikasaun rua ka tolu, balun iha servisu ne’ebé halo sem ninia pursentu bo’ot no iha kontratu, no balun iha persentajen 100% no iha kontratu, balun mós persentajen 100% maibé laiha kontratu. Ne’e duni klasifiksoens hirak ne’e, levanta hotu tiha ona, ADN rasik halo verifikasaun, ne’eduni Estadu no Governu sei halo pagamentu, ita tenki halo pagamentu ba obra sira ne’ebé halo tiha ona, maibé presiza verifikasaun ida loloos, para pagamentu ne’e halo tuir dalan no kobertura legal. Ne’eduni  ba emprezáriu sira ne’ebé mak halo ida ne’ebé mak nia kontratu iha projetu 143 ne’e, prosesu pagamentu la’o dadauk ona, sira ne’ebé laiha kontratu mós la’o dadauk ona. Balun rona KAFI enkontru sira tun lalais ho mákina dudu lalais rai mós iha, tanba ne’e Governu tenki verifika lolos, tanba ita ko’alia polítika ne’e di’ak, maibé bainhira falla iha prosesu pagamentu ne’e, dalaruma responsabilidade pessoal, sira ne’ebé servisu konsiente ho ida ne’e”, klarifika Fidelis iha PN.

Antes ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál Arão Noe Amaral deklara ona, katak, relatório KIP ne’e laiha ona dalan atu kontinua diskute no ajenda ba plenária, tanba komisaun rasik lakonsege aprova iha tempu ne’ebé determinadu, tanba ne’e, relatório refere automatikamente nulu.say

Add to Comments Here!!!!

error: Content is protected.
Secured By miniOrange
You might also like:
PD ho PLP sujere kria ekipa investigasaun ba Ró Haksolok

Deputadu bankada Partido Libertasaun Popular (PLP),...

o Programa Haburas Vida Espiritual GMNTV episódio 90 na versão em Português

CPLP na GMN edição 09 Maio 2019

Close