JavaScript must be enabled in order for you to see "WP Copy Data Protect" effect. However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser. To see full result of "WP Copy Data Protector", enable JavaScript by changing your browser options, then try again.

PPN la hakruk ba rekursu BOAMP, OR sei la diskuti ”FRETILIN konsidera opozisaun taka erru Governu anterior ”

PPN la hakruk ba rekursu BOAMP, OR sei la diskuti  ”FRETILIN konsidera opozisaun taka erru Governu anterior ”

Bankada Opozisaun Aliansa Maioria Parlamentar (BOAMP) iha Parlamentu Nasional (PN), Segunda (18/12), rejeita diskuti Orsamentu Retifikativu (OR) jeneralidade iha plenária, ho razaun tanba opozisaun hatama ona rekursu ba Prezidenti Parlamentu Nasional (PPN), Aniceto Guterres Lopes kona ba OR ne’e prosesu tomak.

Ho kontestasaun husi BOAMP nian, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres Lopes,  deside adía tan ba dala rua,  diskusaun Orsamentu Retifikativu (OR) iha jeneralidade, tanba mosu desintendementu entre deputadu sira.

Xefi bankada PLP, Fidelis Magalhães, hateten, opozisaun la fó ulun atu diskuti OR ne’e, tanba sira aprezenta tiha ona rekursu ba asuntu ida ne’e.

“Ami dehan katak, prosesu baixa OR ne’e, latuir dalan no kuandu ami-nia rekursu ne’e pasa iha plenária, la presiza ona atu diskuti OR ne’e. Ami iha razaun rua, ida tanba laiha ona nesesidade ba diskusaun OR, tanba orsamentu Jeral Estadu 2017 sei iha hela, no razaun seluk tanba, Governu haruka proposta OR ne’e mai, la aprezenta ho programa Governu nian ba daruak,”katak Fidelis.

Tanba ne’e, tuir opozisaun nia hanoin, tuir lolos agora dadauk ne’e, tenki diskuti uluk programa Governu no Orsamentu Jeral Estadu 2018, la’os OR, tanba Governu rasik rekoñese katak, OR ne’e rasik kuandu aprova, sira sei labele implementa, maibé deputadu sira husi koligasaun ezije nafatin atu diskuti OR ne’e.

“Objetivu atu diskuti OR ne’e, hanesan instrumentu ida atu sira dada ba mai prosesu ne’e, depois sira halo diskursu ba públiku. Entaun ami konsidera ida ne’e lalos, tanba kuandu ita preokupa duni ho povu nia vida, entaun tenki aprezenta programa Governu ba daruak, diskuti kona ba mosaun sensura, no Orsamentu Jeral Estadu 2018,” katak Fidelis.

Fidelis mós konsidera desizaun ne’ebé mak Prezidenti Parlamentu Nasional halo kona ba OR ne’e, reflete de’it Prezidenti Parlamentu nia interese atu  proteje sira-nia interese polítika de’it.

“Ami nia rekursu ne’e, tanba desde inisiu kedas ami deskorda ho aprezentasaun OR ne’ebé la tuir dalan, tanba ami hatene katak, agora ne’e tempu atu diskuti Orsamentu Jeral Estadu,” katak Fidelis.

Argumentu ne’ebé sai forte liu tan  halo AMP lakohi tau prioridade ba diskusaun OR ne’e, tanba antes ne’e Ministru Planemaneamentu Finansa, Rui Gomes, deklara ona katak, tempu la permite ona atu ezekuta OR iha tempu agora.

Tanba ne’e, deputada bankada CNRT, Fernanda Lay, konsidera, lakon tempu de’it hodi halo diskusaun ba OR iha plenária.

Lee hotu :   PR Lú Olo : Kompozisaun VII Govenu refleta nesesidade Estadu

“Ministru finansa hateten ona, katak  rekursu ba fundu mina rai ladun altera situasaun líkida  estadu, ne’e signifika ita nia osan sei iha, loos katak estrutura foun governu presija retifikativu, maibe laliga ba povu nia moris, tanba iha espozisaun motivus mós la esplika klaru situasaun ida ne’e loloos, maibe dehan atu selu tusan TT, UNTL no seluk tan, tanba ne’e tuir loloos tama orsamentu jeral estadu nian, ministru finansa rasik mós ko’alia, defisil atu ezekuta OR ne’e, nusa mak ita gasta tempu diskute tan OR loron tolu  iha ne’e, se ita hatene ona katak sei labele, ”haktuir Deputada Fernanada.

Ho situasaun ne’e, bankada FRETILIN no PD konsidera polítika opozisaun nian ne’e, atu taka erru sira ne’ebé Governu anterior halo durante tinan 10, tanba OR ne’e atu selu dívidas Governu anterior nian.

Xefi bankada FRETILIN, situasaun ne’ebé akontese iha PN, hanesan fenomena foun ida ne’ebé hatudu ba povu tomak.

“Ida ne’e tentativa sistemátika atu taka dalan hodi blokeia, atu labele iha debate ba diskusaun Orsamentu Retifikativu, tanba tusan barak tebes, ne’ebé tinan 10 nia laran, Governu hamosu, entaun sira lakohi atu povu hatene, no lakohi públiku hatene kona ba lala’ok Governu nian durante tinan 10 liu ba, entaun sira blokeia debate OR ne’e,”katak Francisco Branco ba jornalista sira liu husi konferensia ba imprensa iha PN.

Nia hatutan, povu nia interese klaru tebes iha eleisaun jeral 2017 katak, fó fiar ba partidu lima atu tu’ur iha Parlamentu Nasional hodi defende povu nia interese.

Branco dehan, interese povu nian iha mandatu ne’e mak tenki iha mudansa, no husu ba polítika sira atu kaer liman hodi halo mudansa ba povu nia moris, tanba povu ida ne’e kleur tebes ona lakohi moris iha situasaun ne’ebé mediukre, maibé sira ezije moris diak.

Branco afirma, povu hakarak projetu ne’ebé la’o iha teritóriu Timor laran tomak ne’e, tenki iha kualidade diak, no povu hakarak programa edukasaun diak, servisu saúde diak, no povu hakarak agrikultura ne’ebé bele sustenta sira nia aan rasik.

Nia hatutan, FRETILIN hatudu ona postura polítika ida katak, kanal tenki ba diálogu tenki nakloke nafatin,  hodi buka alternativa ne’ebé diak ba moris povu nian.

Lee hotu :   Hakotu empase polítika, BOAMP prefere opsaun 2

Nune’e mós, Xefi bankada Partidu Demokrátiku (PD), Maria Teresa Gusmão, mós hateten, lolos ajenda plenária ohin (horiseik) ne’e, ajenda úniku hodi ko’alia debate kona ba OR, maibé ajenda úniku ne’e, hetan impedimentu husi opozisaun.

“Opozisaun la konsistente ho desizaun ne’ebé foti, tanba desizaun ne’ebé ami foti iha liders bankadas hamutuk ho Prezidenti Parlamentu Nasional, hot-hotu aseita katak, ohin (horseik) atu halo de’it debate ba OR, laiha ajenda seluk ona, maibé to’o iha plenária, opozisaun obriga Prezidenti PN atu ajenda fali sira-nia rekursu,” katak Maria Teresa.

Nia afirma, ho atitude ne’e hatudu katak, opozisaun uza rejimentu no konstituisaun, hakarak atu baralla no fó konfuzaun ba povu.

Nia haktuir, opozisaun trava OR ne’e, tanba atu salva opozisaun nia erru ne’ebé halo iha Governu anterior, hodi hatudu ba públiku katak, erru ne’ebé sira halo iha Governu anterior.

Tanba ne’e, PD nia pozisaun hodi hamrik hamutuk ho FRETILIN, tanba maske PD ki’ik, maibé FRETILIN tau nafatin konfiansa ba PD atu hamutuk lori povu sai husi ki’ak no mukit.

Mosu desintendimentu

Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres Lopes,  deside adía tan ba dala rua,  diskusaun Orsamentu Retifikativu (OR) iha jeneralidade, tanba mosu desintendementu entre deputadu bankada governasaun no opozisaun kona-ba ajendamentu rekursu ne’ebé Aliansa Maioria Parlamentar hatama ba meja parlamentu.

Antes ne’e, PPN mós ajenda ona diskusaun OR ne’e ba loron 14 liu ba fulan ne’e, maibe adía fali ba loron Segunda (horiseik), maibe kontinua adía diskusaun refere, tanba bankada AMP ezije atu halo diskusaun uluk ba rekursu ne’ebé hatama ona hafoin halo diskusaun OR no votasaun karakter urjensia ba normal.

 “Momentu reuniaun líder bankada ita hotu deside ona katak debate generalidade loron rua, iha duni rekerementu ida husi bankada CNRT, maibe kuandu debate orsamentu marka ona ajenda, laiha tan ona ajenda seluk, tinan tinan debate orsamentu ajenda únika, kuandu debate orsamentu hanesan ne’e, período antes ordem do dia mós laiha, maibe karik kestiona hau justifika, tanba sa mak lahatama tan rekursu iha ajenda ne’e, iha rekerimentu ne’e iha ajenda tolu, ne’ebé propoin atu inklui hotu, husi ajendamentu husi loron 18 to’o 22 ne’e, ida mak proposta destituisaun, mosaun sensura ba governu no rekursu adminisaun ba proposta lei orsamentu retifikativu,”haktuir Prezidente Parlamentu Nasionál Aniceto Guterres Lopes iha plenária, Segunda (18/12/2017).

Lee hotu :   PM Taur hasoru PPN, Diskute situasaun atual no análiza progresu OJE

Aniceto Justifika tan, karta destituisaun ba kargu Prezidente Parlamentu Nasional nian seiduak halo ajenda ba plenária, tanba tribunal seidauk foti desizaun ruma ba karta refere.

“Proposta destituisaun seidauk halo ajenda, ha’u deside lori prosesu ne’e ba tribunal atu hetan protesaun ba h’au-nia direitu nu’udar sidadaun, no atu hetan justisa ba akuzasaun ne’ebé ofende ha’u-nia onra no reputasaun,”dehan nia.

Kona-ba mosaun sensura ba governu, tama iha meja PN, bainhira proposta OR admitidu, hanesan ho rekursu, husi admisaun ne’e kedas, diskusaun OR la’o to’o ohin loron, PN seidauk notifika, tanba seidauk iha konkordansia kona-ba prazu  ba governu atu mai hatan iha PN, diskusaun ba mosaun sensura so bele akontese hafoin debate OR, ne’e tuir prátika normal ne’ebé sai ona hanesan presedente iha Parlamentu Nasionál, husi lejislatura primeiru to’o agora, katak laiha atividade seluk, labele halo ajendamentu ruma, bainhira prosesu orsamentu  sei la’o hela no seidauk hetan aprovasaun final.

“Tanba diskusaun orsamentu mak sai prioridade bo’ot duke sira seluk, hafoin OR hotu mak PN bele halo debate ba mosaun no sira seluk, maske orsamentu hetan aprovasaun ou lahetan aprovasaun, tanba ne’e hahú ohin (Horiseik) ha’u notifika kedas governu atu mai hatan iha PN, iha prazu másimu loron 30 hahú ohin(horiseik), sura mós katak governu sei mai aprezenta  programa governu iha prazu ne’e nia laran, fundamentalmente tenke iha konsertasaun ruma ho governu kona-ba tempu iha prazu ida ne’e,”dehan nia.

Aniceto mós haktuir, kona-ba rekursu admisaun proposta Orsamentu Retifikativu, ne’e aprezenta iha loron 20 fulan Novembru liu ba, maibe laiha fundamentu, tanba lakoloka razaun konaba rekizitus formais de admissibilidade tuir rejimentu PN nian, maibe requerente sira aprezenta fali razaun kona-ba méritu no rekezitus ba apresiasaun orsamentu subtansias, tanba  ne’e diskusaun ba rekursu ne’e laiha ona sentidu atu halo ajendamentu.

Enkuantu, futuru ba OR ne’e rasik, atu kontinua ou lae, depende ba votus husi votasaun ba rekursu admisaun ne’ebé antes ne’e AMP aprezenta ona ba meja Parlamentu Nasionál atu halo diskusaun.

Antes ne’e, AMP mós aprezenta mosaun sensura ba governu, destituisaun ba meja parlamentu inklui rekursu admisaun ba proposta Orsamentu Retifikativu.

Rekursu ne’e rasik sei diskute ohin, iha plenária Tersa-Feira(19/12/2017).Cos/Say

Add to Comments Here!!!!

error: Content is protected.
Secured By miniOrange
You might also like:
“MUNDO HO TETUM” Loron-16 Fulan-Dezembru Tinan-2017

JORNAL NACIONAL GMNTV Loron-17 Fulan-Dezembru Tinan-2017

TDD kondena Ana komarka tinan 18

Tribunal Distrital Dili, Sesta (15/12) hasai...

Close