Prezidente Konsellu Konsultivu Fundu Petrolíferu (KKFP), Juvinal Dias, informa, tuir kálkulu KKFP nian, reseita Fundu Petrolíferu (FP) sei la aguenta to’o dékada ida tan ka tinan 2031 ba oin, tanba situasaun ekonomia ne’ebé Timor-Leste hasoru oras ne’e dau-dauk.
“Buat seluk mak ita nia modelu dezenvolvimentu ne’e dependénsia liu ba reseita petrolíferu. Agora ita iha mina-rai rasik akumula mais ou menus 30 billioens husi reseita petrolífera, profit oil, taxa petróleu royalty ho retornu investimentu petrolíferu ne’e rasik, mais ou menus 7 billioens reseita petrolíferu, tanba ne’e buat sai pontu diskusaun ohin loron mak període ida ne’e ita ultrapasa tiha ona, tanba ita haree tiha projesaun Governu nian husi 2021 to’o 2022, ita só bele rekolla de’it 209 milloens iha període ida ne’e”, Prezidente KKFP ne’e ba deputadu sira, bainhira audénsia iha Parlamentu Nasionál (PN), Segunda (16/11/2020).
Juvinal dezafia mós Governu atu iha reseita doméstika ne’ebé natón, hodi finansia orsamentu Estadu.
“Buat ida ne’ebé ita presiza konsidera liu iha tempu agora mak, ita-nia fundu petrolíferu labele aguenta tan atu finansia tan Estadu ba dékade ida tan mai, ida ne’e iha relasaun ho nia livru orsamental ne’ebé Governu fó sai katak défisit fiskal ne’ebé mak ita enfrenta iha dezde tinan kotuk. Ezemplu liu 1 billiaun, projesaun sira ne’ebé halo husi 2021 to’o 2025 mós mensiona katak rata-rata USD 1.5 billioens, infelizmente défisit ne’e akontese, tanba kapasidade Governu atu hasa’e nia rendimentu doméstiku ne’e bele dehan estarnadu, mais ou menus iha nível USD 200 milloens entre 2021 to’o 2025. Ita haree katak ita-nia despeza orsamental mós maka’as teb-tebes, bele dehan katak rata-rata ne’e USD 2.2 billioens entre períodu ida ne’e”, tenik Prezidente KKFP ne’e.
Nia dehan, Konsellu rasik mós koko dezenvolve modelu ekonómiku ida ne’ebé atu kálkula to’o bainhira mak fundu ne’e bele hotu, KKFP koko halo indikadór ida mak despeza orsamental 2021, mais ou menus kresimentu pursentu 4% kada tinan.
“Ezemplu sé kresimentu nafatin 4%, ita nia rendimentu mina-rai mais ou menus nominal 4%, retornu investimentu mós hanesan, fundu petrolíferu bele to’o iha 2031, karik ita muda senáriu uitoan ho nível despeza hanesan, maibé poténsia mais ou menus 1 billiaun depois de ida ne’e, fundu petrolíferu mós bele hetan mais ou menus 8 billioens, maibé labele finansia Orsamentu Jerál Estadu (OJE) to’o 2037, fenomena ida ne’e problema uitoan”, afirma nia.
Maske nune’e, espera katak kálkula ida ne’e labele loos, maibé sé senáriu ida ne’e mak loos duni, presiza polítika públiku ida ne’ebé radikal uitoan atu bele ajuda katak fundu bele finansia ekonomia Timor-Leste ba tempu naruk.
Tuir relatóriu trimenstrál, Banco Central de Timor-Leste (BCTL) ne’ebé fó sai iha fulan Setembru, tinan ne’e, hatudu reseita FP USD 18,47 billiaun. Say
