Peskizadora husi Rede Ba Rai, Ines Martins Noronha, hatete, problema rai ne’ebé akontese beibeik iha komunidade nia leet, tanba laiha perspektiva ne’ebé hanesan entre governu no komunidade.
Ines Martins Noronha hato’o kestaun ne’e, hafoin partisipa forum diálogu Garante Direitu ba Rai no Propriedade, iha edifísiu CNE, Díli, Sábadu (31/07/2021).
“Antes atu halo projetu bo’ot ida iha komunidade nia rai, presiza iha konsultasaun ne’ebé klaru ho komunidade, no iha konsultasaun ne’e, presiza mós partisipasaun husi Governu, autoriedade lokál inklui komunidade ne’ebé afetadu. Ho nune’e labele hamosu problema iha futuru,” Ines hatete.
Iha fatin hanesan, Diretór Jerál Terras no Propriedades, Rodrigo Mendonça esplika, iha kategoria 3 kona-ba rai, hanesan Domino Públiku Estadu Domino Privadu Estadu no Domino Privadu ka direitu nain ba rai.
Tuir Mendonça, rai ne’e iha funsaun sosial no wainhira Governu presiza rai privadu ruma husi komunidade Governu sei fó kompensasaun ho digno tuir dokumentu ne’ebé mak iha.
“Ita-nia Konstituisaun hakerek klaru, kona-ba direitu nain ba rai. Husi Konstituisaun hamosu Lei Númeru 13/2013 ne’ebé ko’alia kona-ba definisaun titularidade. Iha ne’ebá iha artigu númeru 3 ko’alia kona-ba direitu anterior ne’ebé mak kompostu husi direitu primaria no direitu sekundaria. Direitu primaria ne’e mak sasán hirak ne’ebé mak direitu kustumadu sira kulturál sira, hela pasifikamente iha tempu ne’ebé mak naruk ho boa fé,” Mendonça esplika.
Objetivu husi forum diálogu, ne’ebé partisipa husi orgaun legislativu, eksekutivu no sosiedade sivíl ne’e, atu oinsá detekta fallansu ou obstakulu sira, ne’ebé durante ne’e trava negosiasaun entre Governu no komunidade, kona-ba problema rai. lau
