[:pt]
Líder rezistensia Timor-leste 1975, José Luis Guterres "LuGu", reprezenta líder rezistensia sira hotu dezafia Sekretáriu Jeral Partidu Fretilin, Mari Bin Amude Alkatiri atu halo klarifikasaun ba povu hodi hatene kona-ba problema simu subornu husi Conocophillips, problema Skylight, hodi hamate saudozu Nicolau Lobato no Ró Haksolok, ne’ebé gasta ona osan Estadu hodi sosa, maibe to’o agora ferujen hela iha Portugal no seidauk mai Timor-Leste.
“Hanesan Reponsaveis Nasionais ne’ebé iha 1974 to’o 1975 fo kontribuisaun para hahú prosesu polítika ba ita nia libertasaun independensia, ami hahú maibe ema barak liu mak kontinua no barak liu mate tiha ona maioria membru governu ne’ebé sobrviventes husi primeiru governu, ita proklama iha 1975 ne’ebé Primeiru Ministru, Nicolau dos Reis Lobato iha altura hanesan Vise Prezidente, ami hira ne’e hamutuk hotu para levanta problema balun ne’ebé ita nia sosiedade rona”, dehan LuGu ba GMN iha ninia kna'ar fatin Prai dos Coqueiros-Dili, Sabadu (27/06/2020).
Nia salienta, problema fundamental ne’ebé sira hakarak transmite ba povu katak Justisa ne’e ba ema hotu, laos ba deit ema kiik no boot sira la presija halo Justisa notisia bele oin-oin mais hanesan sistema ignora deit, hanoin katak ho komunikadu ida ne’e, hakarak fo hatene ba públiku katak notisia ne’ebé sai balun kleur tiha ona rona.
Maibe laiha verifikasaun buat ne’e loos ka laloos, tanba ne’e mak sira haree katak Mari Alkatiri hanesan kolega ida iha tempu barak iha rai liur, hanoin katak nia mos presiza klarifika no hateten ba públiku onestu lia loos ne’ebé iha.
“Sé nia simu duni osan ne’ebé mai husi Conocophillips ka lae, tanba iha dadus konta bankaria iha buat hotu, inkluindu banku ne’ebé ema depozita osan, konforme buat ne’ebé ita rona sobre ida ne’e presiza klareza ida ne’e para ema barak labele deskonfia nafatin ba informasaun ne’ebé sai, maibe husi nia nain rasik la toma medidas ida katak, klarifikasaun para forma onesta sobre buat ne’ebé ita rona”, hatutan Eis Ministru Negósiu Estranjeiru ne'e.
Nia akresenta, ida seluk fali iha 1978 sira iha rai-liur, iha rai laran mos iha problema barak, diferensa problema iha rai laran estrutura rezistensia nian, iha ne’ebé altura ne’eba Ministru Seguransa, Alarico Fernandes halo buat ida ne’ebé koñese hanesan operasaun Skylight, ho objetivu para elimina Prezidente Nicolao Lobato no membru barak iha rai laran no objetivu final halo rendisaun ba iha Indonezia.
Objetivu ne’e para hakotu tiha rezistensia, tempu ne’eba iha 78 ami mos iha Mocambique, governu Mosambikanu mos simu informasaun ne’e, ne’ebé ami hamutuk iha fatin ida naran Katembe sira halo reuniaun loron rua (2) hamutuk governu Mosambikanu ko'alia sobre asuntu sira ne’e.
“Razoens barak liu mak operasaun Skylight entaun, ami nia hakarak atu husu ba Mari Alkatiri oinsa se nia fo duni sertifikadu rekoñesimentu ba Alarico Fernandes ne’e lae? tanba ho asaun ne’ebé Alarico nian halo ema barak mate membru diresaun boboot de'it, ne’ebé ami hakarak hatene, presiza, tanba ida ne’e presiza lia loos para ita hotu bele iha situasaun ida kalma, hakmatek bele hanesan fokus ba dezenvolvimentu, tanba povu barak mak moris seidauk diak”, subliña diplomata rezistensia ne’e.
Lugu salienta tan, ida seluk nia mos preokupadu maka’as hanesan povu tomak iha Timor-Leste preokupa, liu-liu Ro Haksolok seidauk mai Timor-Leste, maske Alkatiri iha tinan kotuk halo ajitasaun ba públiku katak Ro Haksolok ne’e sei mai TL.
“Prosesu negosiasaun Ro Haksolok, se mak halo negosiasaun ne’e? Sertamente Mari Alkatiri mak halo prosesu negosial ida ne’e, pelumenus nia konkorda ho ida ne’e, bele iha mos envolvimentu husi govenru nasional, maibe responsabilidade bo’ot liu ba iha Mari Alkatiri, ne’ebé prosesu ne’e ita hatene katak kompañia ne’e bangkrut tiha ona, tama tiha ona iha tribunal iha Coimbra Portugal, ho notísia katak agora ita prepara tan atu haruka osan ba iha kompañia ne’ebé bangkrut ona ne’e, justifikasaun ne’e saida loos? nusa mak la halo tan inkerimentu, progresu, kuandu to’o iha ne’ebé ita haruka ba, kuandu to’o iha ne’eba ita haruka tan ba, ita fo tiha ona osan barak bele ba iha ne’eba, bele to’o 20 milloens hanesan ne’e? ami nia pregunta mak ne’e? Mari Alkatiri hanesan jestor ida iha empreza nusa mak halo buat hanesan ne’e? nusa mak la fo osan dala ida deit? asuntu sira ne’e ami hanoin katak ami hamutuk jerasaun 1975 nian ami hanoin katak presiza klarifika, se ita la karifika ita iha problema bo’ot, tanba primeiru presepsaun públiku nian katak justisa ne’e ba ema ki'ik de'it no ba ema boot sira la presiza bele sala tan halo nusa mos justisa matan delek ba sira”, tenik LuGu. Oly
[:id]
Líder rezistensia Timor-leste 1975, José Luis Guterres "LuGu", reprezenta líder rezistensia sira hotu dezafia Sekretáriu Jeral Partidu Fretilin, Mari Bin Amude Alkatiri atu halo klarifikasaun ba povu hodi hatene kona-ba problema simu subornu husi Conocophillips, problema Skylight, hodi hamate saudozu Nicolau Lobato no Ró Haksolok, ne’ebé gasta ona osan Estadu hodi sosa, maibe to’o agora ferujen hela iha Portugal no seidauk mai Timor-Leste.
“Hanesan Reponsaveis Nasionais ne’ebé iha 1974 to’o 1975 fo kontribuisaun para hahú prosesu polítika ba ita nia libertasaun independensia, ami hahú maibe ema barak liu mak kontinua no barak liu mate tiha ona maioria membru governu ne’ebé sobrviventes husi primeiru governu, ita proklama iha 1975 ne’ebé Primeiru Ministru, Nicolau dos Reis Lobato iha altura hanesan Vise Prezidente, ami hira ne’e hamutuk hotu para levanta problema balun ne’ebé ita nia sosiedade rona”, dehan LuGu ba GMN iha ninia kna'ar fatin Prai dos Coqueiros-Dili, Sabadu (27/06/2020).
Nia salienta, problema fundamental ne’ebé sira hakarak transmite ba povu katak Justisa ne’e ba ema hotu, laos ba deit ema kiik no boot sira la presija halo Justisa notisia bele oin-oin mais hanesan sistema ignora deit, hanoin katak ho komunikadu ida ne’e, hakarak fo hatene ba públiku katak notisia ne’ebé sai balun kleur tiha ona rona.
Maibe laiha verifikasaun buat ne’e loos ka laloos, tanba ne’e mak sira haree katak Mari Alkatiri hanesan kolega ida iha tempu barak iha rai liur, hanoin katak nia mos presiza klarifika no hateten ba públiku onestu lia loos ne’ebé iha.
“Sé nia simu duni osan ne’ebé mai husi Conocophillips ka lae, tanba iha dadus konta bankaria iha buat hotu, inkluindu banku ne’ebé ema depozita osan, konforme buat ne’ebé ita rona sobre ida ne’e presiza klareza ida ne’e para ema barak labele deskonfia nafatin ba informasaun ne’ebé sai, maibe husi nia nain rasik la toma medidas ida katak, klarifikasaun para forma onesta sobre buat ne’ebé ita rona”, hatutan Eis Ministru Negósiu Estranjeiru ne'e.
Nia akresenta, ida seluk fali iha 1978 sira iha rai-liur, iha rai laran mos iha problema barak, diferensa problema iha rai laran estrutura rezistensia nian, iha ne’ebé altura ne’eba Ministru Seguransa, Alarico Fernandes halo buat ida ne’ebé koñese hanesan operasaun Skylight, ho objetivu para elimina Prezidente Nicolao Lobato no membru barak iha rai laran no objetivu final halo rendisaun ba iha Indonezia.
Objetivu ne’e para hakotu tiha rezistensia, tempu ne’eba iha 78 ami mos iha Mocambique, governu Mosambikanu mos simu informasaun ne’e, ne’ebé ami hamutuk iha fatin ida naran Katembe sira halo reuniaun loron rua (2) hamutuk governu Mosambikanu ko'alia sobre asuntu sira ne’e.
“Razoens barak liu mak operasaun Skylight entaun, ami nia hakarak atu husu ba Mari Alkatiri oinsa se nia fo duni sertifikadu rekoñesimentu ba Alarico Fernandes ne’e lae? tanba ho asaun ne’ebé Alarico nian halo ema barak mate membru diresaun boboot de'it, ne’ebé ami hakarak hatene, presiza, tanba ida ne’e presiza lia loos para ita hotu bele iha situasaun ida kalma, hakmatek bele hanesan fokus ba dezenvolvimentu, tanba povu barak mak moris seidauk diak”, subliña diplomata rezistensia ne’e.
Lugu salienta tan, ida seluk nia mos preokupadu maka’as hanesan povu tomak iha Timor-Leste preokupa, liu-liu Ro Haksolok seidauk mai Timor-Leste, maske Alkatiri iha tinan kotuk halo ajitasaun ba públiku katak Ro Haksolok ne’e sei mai TL.
“Prosesu negosiasaun Ro Haksolok, se mak halo negosiasaun ne’e? Sertamente Mari Alkatiri mak halo prosesu negosial ida ne’e, pelumenus nia konkorda ho ida ne’e, bele iha mos envolvimentu husi govenru nasional, maibe responsabilidade bo’ot liu ba iha Mari Alkatiri, ne’ebé prosesu ne’e ita hatene katak kompañia ne’e bangkrut tiha ona, tama tiha ona iha tribunal iha Coimbra Portugal, ho notísia katak agora ita prepara tan atu haruka osan ba iha kompañia ne’ebé bangkrut ona ne’e, justifikasaun ne’e saida loos? nusa mak la halo tan inkerimentu, progresu, kuandu to’o iha ne’ebé ita haruka ba, kuandu to’o iha ne’eba ita haruka tan ba, ita fo tiha ona osan barak bele ba iha ne’eba, bele to’o 20 milloens hanesan ne’e? ami nia pregunta mak ne’e? Mari Alkatiri hanesan jestor ida iha empreza nusa mak halo buat hanesan ne’e? nusa mak la fo osan dala ida deit? asuntu sira ne’e ami hanoin katak ami hamutuk jerasaun 1975 nian ami hanoin katak presiza klarifika, se ita la karifika ita iha problema bo’ot, tanba primeiru presepsaun públiku nian katak justisa ne’e ba ema ki'ik de'it no ba ema boot sira la presiza bele sala tan halo nusa mos justisa matan delek ba sira”, tenik LuGu. Oly
[:en]
Líder rezistensia Timor-leste 1975, José Luis Guterres "LuGu", reprezenta líder rezistensia sira hotu dezafia Sekretáriu Jeral Partidu Fretilin, Mari Bin Amude Alkatiri atu halo klarifikasaun ba povu hodi hatene kona-ba problema simu subornu husi Conocophillips, problema Skylight, hodi hamate saudozu Nicolau Lobato no Ró Haksolok, ne’ebé gasta ona osan Estadu hodi sosa, maibe to’o agora ferujen hela iha Portugal no seidauk mai Timor-Leste.
“Hanesan Reponsaveis Nasionais ne’ebé iha 1974 to’o 1975 fo kontribuisaun para hahú prosesu polítika ba ita nia libertasaun independensia, ami hahú maibe ema barak liu mak kontinua no barak liu mate tiha ona maioria membru governu ne’ebé sobrviventes husi primeiru governu, ita proklama iha 1975 ne’ebé Primeiru Ministru, Nicolau dos Reis Lobato iha altura hanesan Vise Prezidente, ami hira ne’e hamutuk hotu para levanta problema balun ne’ebé ita nia sosiedade rona”, dehan LuGu ba GMN iha ninia kna'ar fatin Prai dos Coqueiros-Dili, Sabadu (27/06/2020).
Nia salienta, problema fundamental ne’ebé sira hakarak transmite ba povu katak Justisa ne’e ba ema hotu, laos ba deit ema kiik no boot sira la presija halo Justisa notisia bele oin-oin mais hanesan sistema ignora deit, hanoin katak ho komunikadu ida ne’e, hakarak fo hatene ba públiku katak notisia ne’ebé sai balun kleur tiha ona rona.
Maibe laiha verifikasaun buat ne’e loos ka laloos, tanba ne’e mak sira haree katak Mari Alkatiri hanesan kolega ida iha tempu barak iha rai liur, hanoin katak nia mos presiza klarifika no hateten ba públiku onestu lia loos ne’ebé iha.
“Sé nia simu duni osan ne’ebé mai husi Conocophillips ka lae, tanba iha dadus konta bankaria iha buat hotu, inkluindu banku ne’ebé ema depozita osan, konforme buat ne’ebé ita rona sobre ida ne’e presiza klareza ida ne’e para ema barak labele deskonfia nafatin ba informasaun ne’ebé sai, maibe husi nia nain rasik la toma medidas ida katak, klarifikasaun para forma onesta sobre buat ne’ebé ita rona”, hatutan Eis Ministru Negósiu Estranjeiru ne'e.
Nia akresenta, ida seluk fali iha 1978 sira iha rai-liur, iha rai laran mos iha problema barak, diferensa problema iha rai laran estrutura rezistensia nian, iha ne’ebé altura ne’eba Ministru Seguransa, Alarico Fernandes halo buat ida ne’ebé koñese hanesan operasaun Skylight, ho objetivu para elimina Prezidente Nicolao Lobato no membru barak iha rai laran no objetivu final halo rendisaun ba iha Indonezia.
Objetivu ne’e para hakotu tiha rezistensia, tempu ne’eba iha 78 ami mos iha Mocambique, governu Mosambikanu mos simu informasaun ne’e, ne’ebé ami hamutuk iha fatin ida naran Katembe sira halo reuniaun loron rua (2) hamutuk governu Mosambikanu ko'alia sobre asuntu sira ne’e.
“Razoens barak liu mak operasaun Skylight entaun, ami nia hakarak atu husu ba Mari Alkatiri oinsa se nia fo duni sertifikadu rekoñesimentu ba Alarico Fernandes ne’e lae? tanba ho asaun ne’ebé Alarico nian halo ema barak mate membru diresaun boboot de'it, ne’ebé ami hakarak hatene, presiza, tanba ida ne’e presiza lia loos para ita hotu bele iha situasaun ida kalma, hakmatek bele hanesan fokus ba dezenvolvimentu, tanba povu barak mak moris seidauk diak”, subliña diplomata rezistensia ne’e.
Lugu salienta tan, ida seluk nia mos preokupadu maka’as hanesan povu tomak iha Timor-Leste preokupa, liu-liu Ro Haksolok seidauk mai Timor-Leste, maske Alkatiri iha tinan kotuk halo ajitasaun ba públiku katak Ro Haksolok ne’e sei mai TL.
“Prosesu negosiasaun Ro Haksolok, se mak halo negosiasaun ne’e? Sertamente Mari Alkatiri mak halo prosesu negosial ida ne’e, pelumenus nia konkorda ho ida ne’e, bele iha mos envolvimentu husi govenru nasional, maibe responsabilidade bo’ot liu ba iha Mari Alkatiri, ne’ebé prosesu ne’e ita hatene katak kompañia ne’e bangkrut tiha ona, tama tiha ona iha tribunal iha Coimbra Portugal, ho notísia katak agora ita prepara tan atu haruka osan ba iha kompañia ne’ebé bangkrut ona ne’e, justifikasaun ne’e saida loos? nusa mak la halo tan inkerimentu, progresu, kuandu to’o iha ne’ebé ita haruka ba, kuandu to’o iha ne’eba ita haruka tan ba, ita fo tiha ona osan barak bele ba iha ne’eba, bele to’o 20 milloens hanesan ne’e? ami nia pregunta mak ne’e? Mari Alkatiri hanesan jestor ida iha empreza nusa mak halo buat hanesan ne’e? nusa mak la fo osan dala ida deit? asuntu sira ne’e ami hanoin katak ami hamutuk jerasaun 1975 nian ami hanoin katak presiza klarifika, se ita la karifika ita iha problema bo’ot, tanba primeiru presepsaun públiku nian katak justisa ne’e ba ema ki'ik de'it no ba ema boot sira la presiza bele sala tan halo nusa mos justisa matan delek ba sira”, tenik LuGu. Oly
[:tl]
Líder rezistensia Timor-leste 1975, José Luis Guterres "LuGu", reprezenta líder rezistensia sira hotu dezafia Sekretáriu Jeral Partidu Fretilin, Mari Bin Amude Alkatiri atu halo klarifikasaun ba povu hodi hatene kona-ba problema simu subornu husi Conocophillips, problema Skylight, hodi hamate saudozu Nicolau Lobato no Ró Haksolok, ne’ebé gasta ona osan Estadu hodi sosa, maibe to’o agora ferujen hela iha Portugal no seidauk mai Timor-Leste.
“Hanesan Reponsaveis Nasionais ne’ebé iha 1974 to’o 1975 fo kontribuisaun para hahú prosesu polítika ba ita nia libertasaun independensia, ami hahú maibe ema barak liu mak kontinua no barak liu mate tiha ona maioria membru governu ne’ebé sobrviventes husi primeiru governu, ita proklama iha 1975 ne’ebé Primeiru Ministru, Nicolau dos Reis Lobato iha altura hanesan Vise Prezidente, ami hira ne’e hamutuk hotu para levanta problema balun ne’ebé ita nia sosiedade rona”, dehan LuGu ba GMN iha ninia kna'ar fatin Prai dos Coqueiros-Dili, Sabadu (27/06/2020).
Nia salienta, problema fundamental ne’ebé sira hakarak transmite ba povu katak Justisa ne’e ba ema hotu, laos ba deit ema kiik no boot sira la presija halo Justisa notisia bele oin-oin mais hanesan sistema ignora deit, hanoin katak ho komunikadu ida ne’e, hakarak fo hatene ba públiku katak notisia ne’ebé sai balun kleur tiha ona rona.
Maibe laiha verifikasaun buat ne’e loos ka laloos, tanba ne’e mak sira haree katak Mari Alkatiri hanesan kolega ida iha tempu barak iha rai liur, hanoin katak nia mos presiza klarifika no hateten ba públiku onestu lia loos ne’ebé iha.
“Sé nia simu duni osan ne’ebé mai husi Conocophillips ka lae, tanba iha dadus konta bankaria iha buat hotu, inkluindu banku ne’ebé ema depozita osan, konforme buat ne’ebé ita rona sobre ida ne’e presiza klareza ida ne’e para ema barak labele deskonfia nafatin ba informasaun ne’ebé sai, maibe husi nia nain rasik la toma medidas ida katak, klarifikasaun para forma onesta sobre buat ne’ebé ita rona”, hatutan Eis Ministru Negósiu Estranjeiru ne'e.
Nia akresenta, ida seluk fali iha 1978 sira iha rai-liur, iha rai laran mos iha problema barak, diferensa problema iha rai laran estrutura rezistensia nian, iha ne’ebé altura ne’eba Ministru Seguransa, Alarico Fernandes halo buat ida ne’ebé koñese hanesan operasaun Skylight, ho objetivu para elimina Prezidente Nicolao Lobato no membru barak iha rai laran no objetivu final halo rendisaun ba iha Indonezia.
Objetivu ne’e para hakotu tiha rezistensia, tempu ne’eba iha 78 ami mos iha Mocambique, governu Mosambikanu mos simu informasaun ne’e, ne’ebé ami hamutuk iha fatin ida naran Katembe sira halo reuniaun loron rua (2) hamutuk governu Mosambikanu ko'alia sobre asuntu sira ne’e.
“Razoens barak liu mak operasaun Skylight entaun, ami nia hakarak atu husu ba Mari Alkatiri oinsa se nia fo duni sertifikadu rekoñesimentu ba Alarico Fernandes ne’e lae? tanba ho asaun ne’ebé Alarico nian halo ema barak mate membru diresaun boboot de'it, ne’ebé ami hakarak hatene, presiza, tanba ida ne’e presiza lia loos para ita hotu bele iha situasaun ida kalma, hakmatek bele hanesan fokus ba dezenvolvimentu, tanba povu barak mak moris seidauk diak”, subliña diplomata rezistensia ne’e.
Lugu salienta tan, ida seluk nia mos preokupadu maka’as hanesan povu tomak iha Timor-Leste preokupa, liu-liu Ro Haksolok seidauk mai Timor-Leste, maske Alkatiri iha tinan kotuk halo ajitasaun ba públiku katak Ro Haksolok ne’e sei mai TL.
“Prosesu negosiasaun Ro Haksolok, se mak halo negosiasaun ne’e? Sertamente Mari Alkatiri mak halo prosesu negosial ida ne’e, pelumenus nia konkorda ho ida ne’e, bele iha mos envolvimentu husi govenru nasional, maibe responsabilidade bo’ot liu ba iha Mari Alkatiri, ne’ebé prosesu ne’e ita hatene katak kompañia ne’e bangkrut tiha ona, tama tiha ona iha tribunal iha Coimbra Portugal, ho notísia katak agora ita prepara tan atu haruka osan ba iha kompañia ne’ebé bangkrut ona ne’e, justifikasaun ne’e saida loos? nusa mak la halo tan inkerimentu, progresu, kuandu to’o iha ne’ebé ita haruka ba, kuandu to’o iha ne’eba ita haruka tan ba, ita fo tiha ona osan barak bele ba iha ne’eba, bele to’o 20 milloens hanesan ne’e? ami nia pregunta mak ne’e? Mari Alkatiri hanesan jestor ida iha empreza nusa mak halo buat hanesan ne’e? nusa mak la fo osan dala ida deit? asuntu sira ne’e ami hanoin katak ami hamutuk jerasaun 1975 nian ami hanoin katak presiza klarifika, se ita la karifika ita iha problema bo’ot, tanba primeiru presepsaun públiku nian katak justisa ne’e ba ema ki'ik de'it no ba ema boot sira la presiza bele sala tan halo nusa mos justisa matan delek ba sira”, tenik LuGu. Oly
[:]
