
Nune’e reprezentante povu iha PN husu ba Governu atu implementa regra válidu ba sidadaun hotu ne’ebé fila husi rai seluk mai, tanba vírus pandemia ne’e la koñese ema riku no ki’ak, tanba ne’e hotu-hotu tenke kumpri regra.
“Timor-Oan sira tama mai husi fronteira terestre Governu fó auto-kuarentena, señor ida ne’e, tuir loloos kuarentena ne’e tenke 14 dias, maibe señor ne’e la to’o 14 dias nia sai tiha ona ba fatin públiku, hodi ba partisipa serimónia komemorasaun partidu balun nian”, deputada Carmelita Moniz, hato’o preokupasaun ne’e iha nia intervensaun plenária, Segunda (13/07/2020).
Nia dehan, vírus refere perigozu ba ema tomak, nune’e Governu tenke halo kontrola di-di’ak, enkuantu nasaun viziñu sira seidauk livre husi kazu COVID-19.
“Tanba Indonézia nia númeru ne’e mós sa’e tan ba bei-beik, tanba ne’e mak ita hotu atu disiplina no halo kontrolu ema sira ne’ebé karik auto-kuarentena, tenke kumpre, mezmu ke ema ne’e atu deputadu ka, membru Governu ka kualker se nia família de’it tenke tuir duni regras”, afirma deputada Carmelita Moniz.
Iha fatin hanesan, deputadu bankada Fretilin, David Diaz Ximenes “Mandati” mós kestiona katak, iha diretór balun ne’ebé deskonfia ba foti nia família ne’ebé foin fila husi nasaun afeitadu Indonézia.
Alende ne’e, deputadu komisaun B ne’e mós rekomenda atu Governu tau atensaun mós ba fronteira marítima sira, tanba illa ne’ebé viziñu balun afeitadu ona.
“Ita ko’alia kona-bá ema tama sai iha fronteira terestre, ita mós labele haluha ita nia fronteira marítima, tanba ita nia viziñu illa iha ita nia sorin naran Geser mós afetadu ona ne’e parese intensivamente, entaun ita labele haré de’it ba ita nia fronteira iha Suai, Bobonaro ho Oe-Cusse, maibe presiza haree mós ba parte tasi Lospalos, Baucau no Atauro”, afirma deputadu Mandati.
Kona-bá kuarentena, deputadu bankada Fretilin ne’e hateten, sira hetan informasaun katak, ema tama tiha kuarentena, diretór balun ba foti nia família lori fila ba uma,
“Depois karik loron ruma ministru balun nia família mai, ba foti tan lori ba uma,” haktuir deputadu Mandati.
Hatán ba asuntu ne’ebé refere, Ministru Asuntu Parlamentares no Komunikasaun Sosial (MAPKS), Francisco Jerónimo, husu atu informa ba Governu liu husi Ministériu Saúde ou PNTL, bainhira detekta sidadaun balun la kumpre kuarentena.
“Fronteira kontinua loke, maibe oras rua de’it, semana ida dala ida, loos duni iha Kuarta-feira liu ba, ita nia sidadaun sira ne’ebé mak iha rai-liur, hamutuk ho sidadaun estranjeiru balun ne’ebé mai, maibe ne’e atu halo servisu, tanba projetu balu sira mak ka’er hela, no balun mós hanesan asesor, ida ne’e mak bele autoriza sira tama mai ne’e”, esplika Francisco Jerónimo.
Maibe nia dehan, sira kontinua nafatin kumpri protokolu OMS nia regras, signifika bainhira tama mai tenke kumpre 14 dias iha kuarentena, nune’e oras ne’e sira hotu konsentra iha Tasi-tTolu, sira iha kaurentena iha ne’eba to’o 14 dias halo teste tiha ba sira haree buat hotu-hotu di’ak mak foin bele sai ba uma”, esplika Jerónimo iha PN.
Iha Kuarta semana kotuk, Parlamentu Nasionál liu husi komisaun F ne’ebé trata asuntu saúde no sosial, halo fiskalizasaun ba fronteira Batugade.
Iha fiskalizasaun ne’e, deputadu sira husi komisaun F nota katak, kuaze ema komesa tama sai fronteira barak, no laiha ona distansiamentu sosial.
Dau-daun ne’e, sidadaun ne’ebé tama husi nasaun afeitadu Indonézia, kuaze atus ida resin mak kumpre hela kuarentena iha Tasi-Tolu.
Entretantu, Nusa Tenggara Timur (NTT) ne’ebé besik liu ho Timor-Leste iha fronteira rai-maran, sei rejista kazu pozitivu kuaze 24 husi total rejistadu iha Indonézia ne’ebé hamutuk kuaze rihun 74 liu.
Númeru kazu pozitivu ba pandemia COVID-19 iha nível mundial, kuaze to’o ona ema tokon 13. Say
