GMN TV Sosiedade Mina-teen sulin tama to’os komunidade, kauza husi presaun formasaun jeolójia

Mina-teen sulin tama to’os komunidade, kauza husi presaun formasaun jeolójia

330 views

Hafoin akontese mina ten suli ba to’os komunidade nian iha fatin perfurasaun mina-matan Feto-Kmaus, Postu Administrativu Suai, Munisípiu Covalima, públiku liu-liu sosiedade sivíl, Parlamentu Nasionál, preokupa tebes, tanba estraga komunidade nia plantasaun sira.

Ho akontesimentu, ne’e akontese iha 08:00 dader, iha loron 8 fulan Novembru ne’e. Hafoin akontese, liu tiha loron tolu, Vise Prezidente Autoridade Nasionál Petroleum no Minerais (ANPM), José Manuel Gonçalves ho ekipa halo kedas observasaun no investigasaun.

Husi rezultadu investigasaun no obeservasaun, liuhosi komunikadu ne’ebé GMN asesa, ekipa deskobre katak, situasaun ne’e mosu bainhira kompaña Timor Recourses ho ninia sub-kontratór kompaña Eastern Drilling hala’o hela perfurasaun iha profundazem husi 460-490 metru kuadradu, ne’ebé rezulta hosi influksaun hidrokarbonetus balun mistura gás, mina no tahu teen tama ba possu kuak, tanba presaun hosi formasaun jeolójia ne’ebé aas.

Formasaun jeolójia ida ne’e, la antisipada iha prognosiu jeolójia primaria, tanba formasaun refere la konsege identifika iha interpretasaun dadus seismíku nian (2D Two Dimension).

Influx Hidrokarbonetus hirak ne’e, hetan divertidu ba sistema keima nian (flaring system/ system pembakaran) no implementa kedas prosedimentu hodi kontrola influx karbohidronetus, maibé iha momentu ne’e kedas operasaun iha perfurasaun ne’e kontroladu kedas. Hafoin ekipa téknika esforsu másimu hodi asegura, atu labele akontese senáriu ida ameasa liu ba komunidade.

Vise Prezidenste ANPM, José Manuel Gonçalves ho ekipa halo kedas observasaun no investigasaun  ne’ebé nota katak, laiha fatalidade ne’ebé rezulta ema kanek ka mate.

Maske iha duni lama perfurasaun “Lama Dril” ne’ebé kahur ho filmazen hidrokarbonetus balun ne’ebé konsege ultrapasa iha parazem rua, iha sítiu sondazem nian, hodi rezulta lama perfurasaun ho filmazen hidrokarbonetus balun iha valeta no sulin ba to’os komunidade ida-nian ne’ebé besik kedas iha fatin perfurasaun.

Atu responde ba akontesimentu Well Kick (tebe an ka tendangan yang baik) ne’e, ANPM hola ona asaun rua mak hanesan, imediatamente servisu hamutuk ho kompaña Timor Recourses atu asegura uluk asaun prinsipál sira, hodi kontrola well kick, ho objetivu prinsipál mak atu gaña kontrola másimu ba posu Feto-Kmaus, liu-liu jestaun ba presaun nomós integridade iha formasaun jeolójia ne’e.

Medida seluk mak, responde mós konsekuénsia husi akontesimentu well kick ne’e, liu-liu ba lama perfurasaun ho filmazen hidrokarbonetus ne’e.

Atu konkretiza liu-tan asaun hirak ne’e, ANPM hala’o hela obrservasaun no investigasaun ba insidente refere ho objetivu verifika konformidade operasionál ho sistema jestaun durante akontesimentu well kick.

Estabele root cause (abut ka hun) ba insidente influksaun hidrokarbonetus balun ne’ebé sulin liu tiha parazem. Rekomenda mós medida koretiva sira hodi kontinua mellora liu-tan iha jestaun operasionál.

ANPM husu ba públiku labele pániku, tanba eventu well kick ne’ebé akontese ona, tanba dadaun ne’e operasaun iha perfurasaun posu Feto-Kmaus kontinua la’o ho kontroladu.

Maibé prosesu investigasaun hosi parte ANPM mós kontinua la’o no posibilidade sei fó sai relatóriu kompletu iha fim fulan Novembru ne’e, hodi responde ba objetivu ne’ebé define tiha ona.

Perfurasaun mina iha posu Feto-Kmaus ne’e, lansa husi Primeiru Minsitru Taur Matan Ruak, iha loron 27, fulan Outobru ne’e. No atividade perfurasaun ne’e hala’o durante loron 40, hafoin muda ba posu rua seluk.

No Country Manager Timor Resources, Filomeno de Andrade hatete ona katak, tuir estisaun ne’ebé iha ba posu mina rai-maran hamutuk fatin tolu, fatin dahuluk mak Feto-Kmaus, tuir estimasaun ne’ebé iha, esplorasaun mina iha posu Feto-Kmaus ne’e rasik, bele hetan mina baríl millaun 39, no nia kle’an kuaze kilómetru 40 ba kraik.

“Tuir fali mak Liurai, ida ne’e nia kle’an kilómetru 1.400 ne’ebé karik tuir estimasaun ne’ebé ke iha ne’e bele hetan mina baríl 88 milloens, i depois tuir fali mak sei halo iha Manufahi ne’ebé perfurasaun ne’e sei kle’an tebe-tebes” katak nia.

Timor Recourses kontrata ona to’os ne’ebé hetan impaktu husi mina-teen

Kompaña Timor Recourses nu’udar responsavel ba perfurasaun mina iha posu Feto-Kmaus halo ona kontratu ho to’os na’in, ba to’os ne’ebé afeita hosi mina-teen, bainhira hetan presaun iha formasaun jeolójia hodi tahun-teen ho filmazen hidrokarbonetus ne’ebé sulin ba valeta no resin ba komunidade ida nia toos.

Elisa Gabriel relata, iha ona konkordánsia husi to’os na’in ho kompaña Timor Recourses, tanba hakarak kolabora hodi kontribui ba dezenvolvimentu rai-laran.

“Horibainhira akontesimentu ne’e ami mós triste oituan, tanba ami moris nu’udar agrikultór, ami halo to’os de’it, maibé kuandu hanesan ne’e ona, entaun ami araska, tanba buat ida fó benefisíu mai ami ne’e mak ami-nia to’os ne’e de’it, maibé rai ne’e hetan estraga hosi mina ne’e. Maibé hosi kompaña ho ami halo ona akoordu hamutuk, iha kedas dia 8 dadersan ne’e ami-nain rasik tun mai depois tur hamutuk kedas kompaña ka’er mina ne’e” dehan Oan feto, hosi to’os nain ne’e, hafoin ANPM halo observasaun no investigasaun.

Kontratu ne’ebé parte sira aseita ba malu mak kompañia sei selu durante fulan neen, kada fulan kompañia selu USD 500.00. Produtu ne’ebé hetan impaktu husi formasaun jeolójia ne’e mak Ai-farina deit.

“Solusaun sira halo kontratu ba ami nia rai fulan neen nian, ne’ebé kada fulan sira selu fó ami 500 dolár, ami aseita” katak.

Alende ne’e, sasin ba insidente influksaun hidrokarbonetus, Hortencio Gomes, nu’udar mós komunidade ne’ebé hela besik liu ba iha fatin perturasaun posu feto kmaus ne’e hateten, iha inísiu akontesimentu, nia parte ho komunidade iha fatin refere sente iis mina ne’ebé forte, maibe hafoin loron hirak ikus ne’e, la sente ona iss refere.

To’os ne’ebé afeita hosi hosi tahun mistura ho filmazen hidrokarbonetus medida (metru 50 resin vezes 40 resin), hosi medida ne’e, kuaze metru 10 mak afeita tahu-nurak mistura ho mina.

Ho situasaun ne’e, tuir obsrvasaun JNDiário nota, ekipa ke’e no ra’ut ona mina-ten hodi akumula iha fatin ne’ebé kompaña perepara ona, atu halo estudu ba rai refere hafoin halo identifikasaun.

Enkuantu, mina teen ne’ebé sulin hosi valeta la tun to’o mota, tanba ekipa sátan ho rai-henek iha valeta klaran. Posu-mina ne’e lokaliza iha Aldeia Tabaklot, Suku Debos, Postu Administrativu Suai Villa, Munisípiu Covalima.Say


Banner

Foto

Notisia Ikus

PR Lú Olo preokupa instabilidade kontinua mosu iha rai-laran

December 2, 2021
Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza...

PN hahú diskute proposta OJE 2022 billiaun 1.675 iha faze jeneralidade

December 2, 2021
Parlamentu Nasionál (PN) kinta lejislatura, Kua...

PM Taur: Situasaun Tolu Implika PIB TL tun ba Negativu 8

December 2, 2021
[caption id="attachment_43754" align="aligncenter"...

OJE 2022, Governu Prevé Millaun 25 ba Subsídiu FP

December 2, 2021
Parlamentu Nasionál (PN) Kinta lejislatura, Kua...

KM Aprova Projetu Deliberasaun no Ezonerasaun ba Calisto dos Santos “Coliati”

December 2, 2021
[caption id="attachment_52724" align="aligncenter"...
1 2 3 668

About

Grupo Média Nacional was founded on the 19th December, 2003 with the aim of contributing to the development of media in the newly independent Timor-Leste. In that respective year, "Jornal Nacional Semanário" weekly newspaper was launched and in 2005 the Group ... more

Phone: 3311441
Email: [email protected]
Address: Dom boaventura no 8, Bebora Dili, Timor Leste.

GMN Map

Copyright © 2021 GMN TV | All right reserved.
apartmentmap-marker